مقاصدی که با ۲ میلیون تومان می‌توان به آنها سفر کرد

آرشیو اخبار گردشگری

كلات سرزمين دژ خداي آفرين

كلات سرزمين بسيار كوچك در شمال شرقي خراسان به دليل اهميت و موقعيت زئوپوليتكي و استراتژيكي خود همراه در تاريخ تحولات ، خراسان از جايگاه ويژه اي برخوردار بوده است و به عنوان بازيگري بي بديل پا به پاي تاريخ ايران خويش را به صحت و سلامت از كشاكش حوادث بيرون آورده تا استواري تا استواري و بي همتايي خويش را به همه بنمايد .

شكي نيست كه در طول تاريخي هر گوشه از سرزمين پهناور ايران در مقابل تاخت و تاز و هجوم بيگانگان از خود استواري نشان داده است و چه بسا دژها و قلعه هايي همچون دژ خداي آفرين سال ها خربات سخت يورش اقوام بيابانگرد و دور از تمدن را متحمل شده اند ، لكن در برابر كشاكش دهر ياراي مقاومت نداشته و سرانجام از ايستادگي فرو مانده و جز نامي از آنها در تاريخ باقي نمانده است اما در اين ميان دژ كلات همچنان پس از قرنها پا برجاست و از چنبره كوه هاي سر به فلك كشيده اش نظاره گر تحولات مي باشد.

دژ كلات با وسعت كم خويش تاريخي گران سنگ ، سرشار از افتخار براي ايران و ايرانيان برجاي گذاشته است.از حماسه هاي ميهن برستان ايران زمين فرود ، ايو و زراسب تا فرزند رشيد كوهستان ، آخرين جهانگشاي شرق نادر شاه افشار – از شكوه و ايستادگي در برابر تيمور جهانگشاي ويرانگر كه هر يك برگي زرين از تاريخ ايران را مي سازند.



موقعيت جغرافيايي كلات : شهرستان كلات نادري در شمال شرقي ايران قرار گرفته كه از شمال به وسيله تپه ماهورهايي نسبتاً پست به طول يكصد و هشتاد كيلومتر با كشور تركمنستان همجوار است و از جنوب به كوه هزار مسجد و شهرستان مشهد ، از شرق به شهرستان سرخس و از سمت غرب بهشهرستان درگز محدود مي شود. فاصله مركز آن با مشهد 145 كيلومتر با جادهاي نسبتاً كوهستاني است.



آثار و ابنيه تاريخي كلات :

عمارت خورشيد : اين بنا كه در سالهاي اخير درميان عامه مردم به قصر خورشيد معروف گرديده بناي آرامگاهي و ناتمام است كه همراه مسجد كبود گنبد در سمت شرقي آن – در گذشته محوري فرهنگي مذهبي را ايجاد مي كرده اند. اين بنا در ميانه شهر كلات واقع است و تقريباً در تمامي متون و سفرنامه ها به عنوان "مقبره نادر" نام برده شده است. برپايه مطالعات باستان شناسي اين بنا در ابتدا نيز مقبره اي مربوط به دوران ايلخاني بوده كه در زمان افشاريه قسمت تحتاني آن در زير خاك مدفون شده و قسمت فوقاني اش تخريب گرديده است تا بناي كنوني بر شالوده ي بناي قديمي ساخته شود بناي عمارت خورشيد از گور تيمور در سمرقند اقتباس شده ، ظاهر سازي معماري بنا به اتمام نرسيده زيرا برج مياني مقبره قاعدتاً بايد ساقه اي جهت استقرار گنبدي به فراز آن باشد . چنانچه آن گنبد هم بر فراز برج اجرا مي شد ، مي توانست مشابهت تام با گورتيمور در سمرقند داشته باشد ، در حال حاضر عمارت خورشيد داراي زير زميني متشكل از 8 فضاي مهم پيوسته پيرامون يك سردابه و فضايي آرامگاهي بر روي سكويي 8 ضلعي مي باشد كه ايوانچه و اتاقهاي آن را محصور كرده اند.

بناي فوق الذكر همچنين داراي برجي مياني است كه پوشش گنبد خانه را در ميان گرفته است، از شواهد چنين بر مي آيد كه اين بنا در اوايل دوران قاجار بوسيله خوانين محلي جلاير تغيير و تحول مختصري يافته و احتمالاً مورد سكونت واقع شده است زيرا در بعضي از نقاشي هاي ديواري زمان افشاريه با گچ پوشانده شد و نقش هايي با صورت هاي انساني به سبك و سياقي ديگر رقم زده شده ، تزئينات عمده عمارت خورشيد شامل نقش هاي حجاري شده اي بر روي ديوارههاي بيروني بناست كه در قسمت هاي فوقاني گلدان هايي با شاخ و برگ افشان و در بخش هاي تحتاني تركيبي از ميوه هاي گرمسيري نظير موز و آناناس و انگور به صورت قرينه حك شده اند .



مسجد كبود گنبد : در فاصله حدود 200 متري شرق عمارت خورشيد مسجدي 4 ايواني قرار دارد ، آنچه مسلم است در اين مكان بدواً آرامگاهي متعلق به دوران ايلخاني وجود داشته كه ساختار مسجد در دوره هاي بعد از آن تبعيت كرده است ، در حال حاضر مقبره فوق به منزله شبستاني در كنار ايوان شرقي مسجد قرار دارد و گنبد رفيع دو پوشه ي مسجد بر فراز شبستان خود نمايي مي كند ، مسجد كبود گنبد در دوره هاي مختلف گسترش يافته و ترميم شده است ، ظاهراً آخرين و مهمترين اقدامات حفاظتي و تعميراتي در سال 1250 هجري به دستور پلنگ توش خان پسر فتح علي خان صورت گرفته است . زيبايي مسجد كبود گنبد مرهون كاشيهاي رنگارنگي است كه در تزئينات آن بكار رفته است.



دروازه ارغون شاه : دروازه ي ارغون شاه ورودي اصلي در سمت غرب است و بدليل جايگاه مهمي كه در كلات داشته تاسيسات و استحكامات دفاعي در آن ايجاد شده است ة در ابتداي دروازه بر بلنداي 15 متري از كف رودخانه ، كتيبه اي سنگي به خط نستعليق با حاشيه و قاب مزين به نقوش اسليمي بر ديواره سنگي حك شده ، كه شامل 12 بيت شعر از سرودهاي گلبن افشار در مدح نادرشاه است.در حدود 200 متري بعد از كتيبه نادري مشرف بر دست كلات برج ديده باني در كنار يك مجموعه معماري خشت و گلي مشاهده مي شود . به نظر مي رسد آن مجموعه يبقاياي اقامتگاه سربازان و قراولان نگهبان دروازهارغون شاه بوده و برج ديده باني جهت حفاظت از حال ديده بان و قراولان كاربرد داشته است. اين مجموعه معماري و برج ديدباني معروف به ارغون شاه بر اساس شواهد تقريباً از دوران ايلخانان وجود داشته در زمان نادر شاه مرمت شده اما با توجه به موقعيت و اهميت كلات دروازه ي ورودي ارغون يكي از مكان هاي حائز اهميت است و مي توان حدس زد كه قبل از آن دوران تاسيسات دفاعي در اين ناحيه وجود داشته است.



سد نادري : رودخانه ي كلات از غرب به شرق معمولاً در فصل هاي زمستان ، بهار و تابستان آبهاي جاري از ارتفاعات معروف به قره سو در شمال غربي كلات را به ميانه ي دشت كلات هدايت مي كند و به دشت هاي هموار دامنه هاي شمال شرقي هزار مسجد كه اكنون در قلمرو كشور تركمنستان است مي ريزد.

در ميانه ي دشت كلات و در مسير اين رودخانه سدي آجري بر پا شده كه آبهاي جاري رود كلات را مهار مي كند اين سد اگر چه گنجايش زيادي نداشته اما اين امكان را فراهم مي آورده كه آب جاري رودخانه را در اين سطح دشت بگستراند و زمين هاي زراعي دشت كلات را سيراب نمايد. اين سازه ي معماري اگر كاربري سد نداشته ، اين قابليت را داشته است كه به عنوان " پل آب بر " آبهاي جاري دركف رودخانه را به زمين هاي زراعتي مجاور برساند. اين سازه را اگر چه به دوران افشار نسبت مي دهند اما شواهد معماري از قبيل اندازه آجرها و سبك و سياق ساخت آن ، مبين اين است كه احتمالاً سد نادري دردوران سلجوقيان بنيان گذاشته شده و در دوره هاي بعد از جمله در زمان افشار مرمت شده است.



اقامتگاه نادر : مجموعه معماريي كه به اقامتگاه نادر معروف است در غرب روستاي خشت به فاصله ي كمي از آن قرار گر�

25 تیر 1388
منبع خبر : IranPedia