نوشته شده در پنجشنبه يكم ارديبهشت ماه 1391 ساعت 12:47 شماره پست: 1

سرحد چهاردانگه

سرحد چهاردانگه(چهار ناحيه)در جنوب اقليد واقع است و چون متشکل از دشت هاي اوجان و خسروشيرين و خونجشت و دشت کوشک زرد بوده است،آن را چهاردانگه مي گفتند.

سرحد چهاردانگه دشت وسيعي است که رشته کوههايي از شرق به غرب آن را به دو قسمت تقسيم نموده است و آباديهاي سرحد چهاردانگه در اين دو قسمت قرار دارند.

در صفحه 811 «دائرة  المعارف مصائب»آمده است:چهاردانگه يا سرحد چهاردانگه يا چهار ناحيه،بلوکي در شمال فارس،در سردسير فارس و مشتمل بر چهار ناحيه و داراي 31 آبادي مي باشد.بلوک چهاردانگه از شرق به بلوک قنقري،از شمال به بلوک آباده اقليد،از غرب به بلوک شش دانگه و بلوک دزکُرد و از جنوب به بلوک مائين و بلوک کامفيروز محدود مي شود.

در فارسنامه ناصري در معرفي منطقه آمده است:«بلوک سرحد چهاردانگه يا چهار ناحيه از بلوکات سردسير فارس است.زمين اين بلوک تا چند شب و روز بعد از عيد نوروز در زير برف است و جانب شمال شيراز است».محصولش گندم و جو و نخود و عدس و آبش از چشمه و رودخانه است.شکارش آهو بز و پازن و قوچ و ميش کوهي و کبک و تيهو و بلدرچين و در تابستان هوبره و چاخرق است.حکومت اين بلوک را در قديم خوانين قشقايي به عهده داشتند.

معرفی روستای تنگ براق

روستاي تنگ براق از توابع بخش سده شهرستان اقليد، با مختصات 52 درجه و 3 دقيقه طول شرقي و 30 درجه و 37 دقيقه عرض شمالي در غرب شهر سده واقع شده است.

اين روستا از شمال به رودخانه سفيد، از جنوب به شهرستان هاي مرودشت و سپيدان، از شرق به اراضي کشاورزي سده و از غرب به اراضي استان کهگيلويه و بوير احمد محدود مي­شود.

فاصله روستاي تنگ براق تا شهر سده 20 کيلومتر، تا اقليد 90 کيلومتر و تا شيراز 190 کيلومتر است. روستاي تنگ براق از سطح دريا 1940 متر ارتفاع دارد و آب و هواي آن در بهار و تابستان معتدل و در پاييز و زمستان سرد است.

تاريخ شکل گيري روستاي تنگ براق به 150 سال پيش مربوط مي شود. تنگ براق، يکي از اتراقگاه هاي ييلاقي عشاير بود که توسط خاني به نام عسگر خان به محل اسکان دائمي تبديل شد.

مردم  روستاي تنگ براق به دو زبان لري و ترکي سخن مي گويند. آنها مسلمان و پيرو مذهب شيعه جعفري هستند. بر اساس نتايج سرشماري سال 1375، جمعيت اين روستا 451 نفر بوده است که در سال 1385، به تعداد 1000 نفر افزايش يافته است.

اکثر مردم روستاي تنگ براق به فعاليتهاي زراعي، دامداري و صنايع دستي اشتغال دارند. برنج (چمپاي خضر دشتي)، گندم، حبوبات، سيب، هلو، ماست، کره، دوغ و کشک از عمده ترين محصولات روستاست. بافت قالي و گليم نيز از توليدات صنايع دستي شمرده مي شود.

روستاي تنگ براق در يک محدوده کوهستاني استقرار يافته و بافت مسکوني متمرکزي دارد. کالبد روستا، در شيب ملايم دامنه کوه گسترده شده است و اطراف خانه ها را مزارع و باغات فرا گرفته اند.

اکثر خانه ها در يک طبقه و با سقف هاي مسطح ساخته شده اند. چند خانه دو طبقه نيز احداث شده است. عمده مصالح به کار رفته در اغلب خانه ها شامل سنگ، گل و چوب است. در ساخت برخي از خانه ها از مصالحي مانند آجر، سيمان، آهن، سنگ و گچ استفاده شده است(زنده دل و دستياران،1386، 155).

معماري خانه ها تحت تأثير نوع معيشت و فعاليت افراد طراحي گرديده و اتاق هاي استراحت و پذيرايي، آشپزخانه، تنورخانه، سرويس بهداشتي، انبار علوفه و طويله از جمله فضاهايي به شمار مي روند که در تمام خانه ها ديده مي شوند.حياط خانه ها در اين روستا، غالباً وسيع و پر از  درخت هستند و از جلوه دلپذيري برخوردارند.

 جاذبه هاي گردشگري

روستاي زيباي تنگ براق، به دليل استقرار در ناحيه کوهستاني، چشم اندازهاي بسيار زيبايي دارد. مزارع سرسبز پيرامون روستا، جنگل ها و باغ هاي وسيع به ويژه در فصل هاي بهار و تابستان فضاي دل نشيني براي گردشگران پديد مي آورند. برخي از جاذبه هاي روستا عبارتند از:

تنگ براق، نام دره زيباي شمال روستا است. آبشار مارگون که در روبروي تنگ براق از بلندي هاي صخره اي با آب فراوان سرازير مي شود، يکي از حيرت انگيزترين آبشارهاي ايران است. آب سد درودزن از تنگ براق عبور مي کند و انتهاي آن با ديواره هاي صخره اي با عبور از يک دشت، از شکافي عميق سرازير مي شود و آبشار زيباي تنگ براق را پديد مي آورد. غاري زيبا در ديواره صخره اي سمت چپ تنگ، پديد آمده است، که منشاء آهکي دارد و از سقف آن، قطرات آب به کف غار فرو مي ريزد. در قسمت بالاي تنگ، بر روي کوه کتيبه اي به خط پهلوي حجاري شده است.

ابعاد کتيبه 40/1 × 1 متر و مشتمل بر 16 سطر است که هر سطر آن 90 سانتي متر طول دارد.

مردم روستاي تنگ براق در اعياد ملي و مذهبي نوروز، فطر، قربان و مبعث پيامبر(ص) به برگزاري مراسم جشن و شادماني و در ايام عزاداري ائمه به ويژه در ماه هاي محرم و صفر به سوگواري مي پردازند.

از جمله رسم هاي جالب اين روستا، رسم «کوسه گلدي» است که در هنگام خشکسالي و براي آمدن باران انجام مي شود. مراسم عروسي روستا نيز با آداب و سنن محلي برگزار مي شود و شامل خواستگاري، نامزدي، عقد، حنابندان و عروس بران است. در شب عروسي، انواع موسيقي محلي و شاد نواخته مي شود و ميهمانان و فاميل به جشن و سرور مي پردازند.

موسيقي مورد علاقه مردم اين روستا، شامل ملودي هاي ترکي و لري است که با سازهاي محلي و غالباً با ني نواخته مي شوند.

بازي هاي رايج روستاي تنگ براق عبارتند از:ترنه باري و چوب بازي.

پوشاک محلي مردم روستا، غالباً از پارچه هاي رنگارنگ و با طرح هاي مختلف دوخته مي شوند.

برنج، سيب و قيسي، بهترين سوغاتي روستاي تنگ براق است.

غذاهاي محلي روستا مشتمل بر دمپخت، عدسي، گوشت قورمه، کاله جوش، آش ماست، آش کارده (نوعي گياه خودرو) و کنگر ماست است.

دسترسي: روستاي تنگ براق از طريق شهرهاي سده، اقليد، اردکان، کامفيروز و ياسوج، با جاده هاي آسفالت قابل دسترسي است

نبشته پهلوي ساساني موجود در تنگ براقي بمسافت 207 کيلومتري شمال غربي پاسارگاد قرار دارد.نبشته مزبور بر تخته سنگي به ابعاد 1متر×40/1متر بوده مشتمل بر 16 سطر که هر سطر 90 سانتيمتر طول دارد و تخته سنگ در وسط تنگ براقي نزديک دهانه صفه کوچک غار کم عمقي که در دل کوه پيشرفته است به پهلو قرار دارد.بواسطه درختان انبوه و سرسبزي که پيرامون آن روئيده استراحتگاهي با طراوت و خوش منظر است و مانند بسياري از نقوش برجسته و نبشته هاي ساساني ميتوان پنداشت يکي از شاهنشاهان ساساني که شايد بهرام باشد بمناسبت شکار و عبور از اين محل آنرا بيادگار گذارده است و وضع تخته سنگ مي رساند از محل خود جدا شده بر زمين افتاده است.شايان ذکر است که در سالهاي اخير گنج يابان سنگ نوشته را به پايين انداخته و   زير آن را گود کرده به گنج دست يافته اند و سنگ نوشته هنوز به دليل صعب العبور بودن مسير، همانجاست و مسئولين ميراث فرهنگي هيچ اقدامي براي بردن آن نکرده اند.براي رسيدن به تنگ براق مي توان از شيراز با طي 180 کيلومتر از راه خلار-بيضا-تنگ تور-مهجن آباد-کامفيروز در تابستان بوسيله جيپ بدانجا رفت(مصطفوي،سيد محمد تقي،اقليم پارس،1348، 15).راهي که امروز بيشتر از آن تردد مي کنند بعد از شيراز، پل خان سمت چپ به طرف درودزن حرکت کرده بعد از درودزن جاده دو شاخه مي شود سمت راست به طرف اقليد حرکت کرده با عبور از گردنه چوئو به دشت بکان مي رسيم و روستاهاي مهگان و دهنو را پشت سر مي گذاريم به سه راهي اقليد و سده  مي رسيم بعد سمت چپ به طرف سده حرکت کرده و چشمه بالنگان را که در کنار روستاي حاجي آباد قرار دارد پشت سر مي گذاريم تا به سده و قدمگاه علي ابن موسي الرضا مي رسيم.از سده تا تنگ براق حدود 24 کيلومتر است است که بعد از گذشتن از پل رودخانه سفيد به دو راهي دزکُرد-تنگ براق ميرسيم که جاده سمت چپ به طرف تنگ براق مي رود. البته قبل از تنگ براق روستاي طويله بند (نورآباد)قرار دارد.کل مسير ذکر شده آسفالت مي باشد ولي از کيفيت خوبي برخوردار نيست. 

نوشته شده در چهارشنبه بیست و هشتم اسفند 1387 ساعت 12:52 شماره پست: 3

روستاي دژکرد

در حد فاصل ميان شهر سده و کاکان، روستايي به نام دژ کُرد قرار دارد(هم اکنون مجموع سه روستای رئیسان،شرفی و چرکس به شهر تبدیل شده به مرکزیت اسلامیه)، که از چشم انداز طبيعي زيبا برخوردار است.  اين محل در طول سال مورد بازديد مسافراني از شهرستان هاي اقليد، سپيدان و ياسوج قرار مي گيرد. براي رسيدن به روستاي دژکرد از جاده اي که از شهر سده مي گذرد بايد گذشت. اين روستا در فاصله 16 کيلومتري تنگ براق قرار دارد. فراواني آبهاي سطحي، کيفيت مناسب پوشش گياهي، درختان جنگلي و آب و هواي مطبوع کوهستاني از ويژگيهاي ارزشمندي است که اين منطقه را در شمار يکي از جاذبه هاي طبيعي استان قرار داده است. (زنده دل، 1377، 75)

تفرجگاه چهل شهيدان در قسمت شمال اين روستا قرار دارد. سيب و هلو و بادام از جمله محصولات عمدة کشاورزي منطقه است که در سالهاي اخير رونق زيادي به اقتصاد روستا داده است.

دژکرد

بلوک کوچکي است از سرد سيرات فارس ميانه شمال و مغرب شيراز،درازاي آن از قريه بوگر تا قريه چرکس 2 فرسخ،پهناي آن از قريه کوفته تا قريه رييسان مسافت کمي است و محدود است از جانب مشرق و شمال به سرحد چهاردانگه و از سمت مغرب به نواحي کهگيلويه و بلوک ممسني و از طرف جنوب به نواحي ممسني.در تابستان هوايي سرد دارد و از اواخر تابستان و اوايل پاييز در بيشتر شبها آبهاي کم و راکد يخ مي بندد و در سه ماه از سال زمينش از برف پوشيده است و آب اين بلوک از رودخانه است.کشت اين بلوک گندم وجو و عدس و نخود است.

چرکس نام ايلي است از بلاد شمال آذربايجان و گويا اهالي اش قريه را از ايل چرکس که هنوز از توابع ملک روم است آورده اند ودر اين ده توطن داده اند.اهالي اينجا هنوز با چشم سياه و موي زرد و سپيدي بدن باقي هستند

قدمگاه علی ابن موس الرضا(شهر سده)

اين چشمه در نزديكي شهر سده در شهرستان اقليد و در محلي با پوشش گياهي مناسب و محوطه اي سرسبز و درختكاري شده قرار دارد.اين قدمگاه از جمله قدمگاههايی است که امام رضا در مسير حرکت خود از مدينه به مرو در آن توقف داشته و استراحت کرده اند به همين خاطر مورد احترام مردم منطقه است و اعتقاد زيادی به آن دارند وچون دارای آب فراوان و درختان تنومند و کهنسال می باشد و محل خوبی برای استراحت و تفريح مي باشد گردشگران زيادی از شهر های مختلف بخصوص شيراز،اصفهان،يزد،آباده،اقليد،مرودشت و ساير شهرها به اين تفريحگاه می آيند که از گذشته تاريخی اين مکان اطلاعی ندارند و مسئولين منطقه هم تا کنون هيچ اقدامی که شايسته اين مکان مقدس و تفريحی می باشد انجام نداده اند.موقعيت اين چشمه براي ايجاد تاسيسات و پذيرايي بين راهي، بسيار مناسب مي باشد. در حال حاضر از چشمه فوق4 رشته جوي اصلي منشعب مي شود و پس از دور شدن از سرچشمه، رشته هاي فرعي ديگري را تشكيل مي دهند. اين نهرها ابتدا باغات داخل و اطراف شهر كه بيشتر در قسمت جنوب و جنوب غربي بوده را سيراب و سپس زمين هاي كشاورزي كه بيشتر در سمت جنوب و جنوب شرقي هستند را مشروب مي سازد. در فصل زمستان مازاد آب به رودخانه بالنگان ريخته و از آنجا توسط رودخانة سفيد به رودخانة كر ملحق مي گردد.

سد ملاصدرا

دست سد درودزن واقع در شمال استان فارس، شهرستان اقليد، كيلومتر 22 شهرسده و روي سرشاخه اصلي رودخانه كر در محلي به نام تنگ براق ساخته شد. سد از نوع سدهاي خاكي (سنگريزه‌اي با هسته رسي(GC) با ارتفاع 72 متر، طول تاج 630 متر بوده و حجم مخزن اين سد حدود 440 ميليون متر مكعب است. آبگيري رودخانه در محل سد به طور متوسط سالا‌نه 360 ميليون متر مكعب است.
شركت آب منطقه‌اي استان فارس (كارفرما) قرارداد احداث سد و نيروگاه را در ماه‌هاي پاياني سال 1378 پس از برگزاري مناقصه بين‌المللي با كنسرسيوم شركت ملي ساختمان از ايران و شركت «كايتك» از كشور چين با مبلغ 7/75 ميليون دلا‌ر شامل 5/51 ميليون دلا‌ر كارهاي سيويل و 2/24 ميليون دلا‌ر كارهاي تجهيزاتي، منعقد كرد.
در زمان اجراي قرارداد و به منظور افزايش كيفيت و توان اجرايي، وظايف شركت كايتك به شركت گژوبا (CGGC)، واگذار شد.

با توجه به طولا‌ني شدن مراحل كاري فاينانس، ابلا‌غ شروع رسمي قرارداد از شهريور 1381، صادر شد.

عمليات اجرايي مربوط به سيستم انحراف، ساختمان بدنه سد و سرريز، از وظايف شركت ملي ساختمان و عمليات اجرايي مربوط به احداث تونل انتقال آب به نيروگاه كه حدود 3 كيلومتر پايين‌تر از سد واقع شده است، همچنين ساختمان نيروگاه و تهيه و نصب تجهيزات نيروگاهي از تعهدات شركت چيني بوده است. ساخت اين سد يكي از نخستين طرح‌هاي فاينانس در كشورمان بود كه حدود 94 ميليون دلا‌ر اعتبار آن از سوي بانك صادرات ايران شعبه فرانكفورت و اگزيم بانك چين تأمين و پرداخت شده است. عمليات ساخت سيستم انحراف آب رودخانه به منظور ساخت سد در تيرماه 1383 خاتمه يافت. آب‌گيري سد در دي ماه سال 1384 شروع شد و افتتاح سد در شرايطي كه مخزن آن حدود 350 ميليون مترمكعب آب‌گيري شده بود، در فروردين ماه 1386 با حضور رييس جمهوري انجام پذيرفت.

آخرين مقادير مصوب قرارداد 6/94 ميليون دلا‌ر شامل 4/68 ميليون دلا‌ر كارهاي سيويل و 2/26 ميليون دلا‌ر كارهاي تجهيزاتي است.

اهداف طرح

هدف اصلي ساخت سد ملا‌صدرا توليد سالا‌نه 170 ميليون كيلووات ساعت برق براي پيك مصرف است كه توسط دو واحد 50 مگاواتي توليد خواهد شد. بهبود آبياري اراضي دشت‌هاي حاصلخيز كامفيروز و كوربال در پايين دست سد ملا‌صدرا و درودزن از ديگر اهداف مهم ساخت سد ملا‌صدراست. كنترل سيلا‌ب‌هاي مخرب رودخانه خروشان كر از طريق عملكرد سدهاي ملا‌صدرا و درودزن و جلوگيري از خسارت‌هاي ناشي از سيلا‌ب‌در اراضي پايين دست سد درودزن، از ديگر اهداف ساخت سد ملا‌صدراست.
با ساخت اين سد آورد رودخانه كر در سال‌هاي پرآبي ذخيره و در دوران خشكسالي به مناطق زيردست سد توزيع مي‌شود و در نتيجه از وارد شدن شديد آب به درياچه‌هاي تشك و بختگان در انتهاي حوزه رودخانه كر جلوگيري به عمل مي‌آيد و آب اين دو درياچه كه از منابع اصلي زيست‌محيطي ايران است، تثبيت و از غرق شدن اراضي وسيعي از زمين‌هاي كشاورزي جلوگيري مي‌شود. سد ملا‌صدرا باعث افزايش عمر مفيد سد درودزن نيز خواهد شد و از ورود گل و لا‌ي به درياچه سد درودزن جلوگيري خواهد كرد. در كنار آن موجب كنترل حجم آب سد درودزن و كاهش سيلا‌ب‌هاي سرريزي آن نيز خواهد شد.

عمليات اجرايي

با تجهيز كارگاه و پس از پايان مطالعات، كار ساخت سد توسط شركت ملي ساختمان در نيمه اول سال 1381 آغاز شد. سرماي شديد منطقه مانع عمليات خاك‌ريزي، خاك‌برداري و بتن‌ريزي مي‌شد. بدنه سد در مدت يك سال به صورت كامل خاك‌ريزي شد. براي ساخت سد ملا‌صدرا همان طور كه جدول شماره يك نشان مي‌دهد بالغ بر 870/2 هزار مترمكعب خاك‌ريزي شد كه حدود 370 هزار متر‌مكعب آن مربوط به فراز بند و حدود 500/2 هزار مترمكعب آن براي بدنه اصلي سد بود. همچنين در سد ملا‌صدرا بيش از 087/3 هزار مترمكعب خاك‌برداري شده كه حدود 450/1 هزار مترمكعب آن مربوط به حفاري سرريز، 150/1هزار مترمكعب مربوط به حفاري بدنه اصلي سد و حدود 487 هزار مترمكعب مربوط به تونل آب و تأسيسات وابسته به آن بود.

كار ساخت نيروگاه به دست مهندسان شركت كايتك چين هم‌زمان با كار ساخت بدنه اصلي سد آغاز شد. شركت CGGC كه پروژه ساخت تونل و نيروگاه ملا‌صدرا را بر عهده داشت، يكي از شركت‌هاي بزرگ جهاني است كه در ساخت بزرگ‌ترين سد جهان روي رودخانه يانگ تسه كيانگ فعاليت مي‌كند. خوشبختانه مهندسان ايراني در سد ملا‌صدرا توانستند دوشادوش شركت چيني فعاليت كنند به گونه‌اي كه با ساخت به موقع بدنه اصلي سد و آب‌گيري آن در دي‌ماه 1384، هم اكنون 350 ميليون مترمكعب آب در پشت سد ذخيره شده و توليد برق امكان پذير است.

آب سد از طريق تونل آب بر به طول 3286 متر و با قطر تمام شده 5/4 متر به نيروگاه منتقل مي‌شود. نيروگاه ملا‌صدرا داراي 2 دستگاه ژنراتور است كه هر كدام توان توليد 50 مگاوات برق را دارد. توربين‌هاي نيروگاه از نوع فرانسيس عمودي است.
از نكات قابل توجه در نيروگاه‌هاي آبي، بازده بسيار بالا‌ در زمان توليد برق و خرج بسيار پايين در زمان نگهداري است، به طوري كه آمار نشان دهنده آن است كه هزينه ساخت سد و نيروگاه كمتر از ده سال بازگشت داده مي‌شود. برق توليد شده از نيروگاه ملا‌صدرا 5/10 كيلوولت و 3079 آمپر است كه پس از تقويت به 132 كيلوولت تبديل و به پست ياسوج انتقال داده مي‌شود كه در اوج مصرف كشورمان در مدار قرار مي‌گيرد.

ويژگي‌هاي خاص سد ملا‌صدرا

قطعات بسيار مرغوب در نيروگاه موجب شده است كه كارخانه سازنده آن را به مدت 5 سال ضمانت و لوازم مورد نياز آن را به مدت 10 سال تأمين كند. نيروگاه، ظرف سي سال آينده نياز به تعميرات اساسي نخواهد داشت.

يكي از ويژگي‌هاي عمليات اجرايي سد ملا‌صدرا، اجراي به موقع و براساس برنامه است به طوري كه مي‌توان گفت سد ملا‌صدرا يكي از سريع‌ترين سدهايي است كه در كشورمان ساخته شد.