قلعه و منطقه باستانی "بوینی یوغون" در روستای کورعباسلو واقع شده است. این روستا از دهات کاملاً آباد شهرستان نیر است و اکثریت اهالی جهت بهره مندی از هوای پاکیزه و خنک و یا رسیدگی به مزارع و...، تابستانها را در خانه های دوم خود در این روستا اقامت می نمایند. این قلعه که قطعاً یکی از مهم ترین دژهای آذربایجان در دوران تاریخی و صدر اسلام و حتی بعد از آن بوده است در حال حاضر یکی از مهم ترین سایت های باستانی ایران محسوب می شود و نشانه هایی از تمدن از چهار هزار و پانصد سال پیش از دوران مفرغ تا عصر اشکانی و دوران اسلامی در آن یافت شده است. البته اینها محصول اکتشافات در زمین های پای قلعه است.

قلعه بوینی یوغون(گردن کلفت) روی قطعات عظیم سنگ واقع شده و دیواره های سنگی ای که ارتفاعی حدود ۳۰۰ متر دارند قلعه را از دو جناح غیرقابل نفوذ کرده اند. جناح های قابل نفوذ نیز با دیوارهای از سنگ و ساروج به شکل غیرقابل نفوذ درآمده بوده که دست روزگار و جنگ و ... اکنون از آن دیوارها جز نشانه هایی، چیزی باقی نگذاشته است. عمده مصالح به کار رفته در این دژ سنگ و ساروج است. ملاط ساروج به خوبی قابلیت خود را در طول تاریخ به عنوان چسباننده سنگها نشان داده است. البته برای فضاهای داخل قلعه از مصالحی چون آجر و خشت استفاده شده است. براي بالا رفتن از كوه پله‌هايي نيز وجود دارد كه حاصل تراش سنگ‌ها به وسيله انسان بوده و براحتي مي‌توان از كوه مانند پله‌هاي امروزي منازل بالا رفت و البته در برخي قسمت‌هاي كوه نيز بسختي مي‌شود عبور كرد و نيازمند مهارت صخره نوردي است.

بالای تپه عظیم سنگی نیز شش حوضچه (استخر) دست ساز وجود دارد. این حوضچه ها محصول دست بشر هستند و با دقتی تمام از کف قله تراش خورده اند و نشان از توانايي و هنر انسان در تراش و كندن كوه دارند و آب باران و برف در آنها ذخيره شده و مورد استفاده ساكنان قلعه قرار مي‌گرفته است. وجود این حوضچه ها گویای این واقعیت است که این ذخایر عظیم برای گروه بزرگ و جهت پاسخگویی به نیازهای آنان در مواقع عادی و به ویژه محاصره های طولانی مدت پیش بینی شده بود. در ميان مردم محلي روستاي كورعباسلو مشهور است كه اين استخرها عمقش بسيار زياد است و ته ندارد. با اندک دقتی وجود یک سری جویهای کوچک در قسمت های مشخص از سطوح صخره های اطراف این استخرها قابل مشاهده است که وظیفه هدایت آب برف و باران جهت ذخیره سازی را بر عهده دارند.

از ديگر آثار واقع در اين منطقه مي‌توان به آسياب سنگي اشاره كرد كه در دل تخته سنگ‌هاي عظيم بويني يوغون  قرار دارد. بقایای این بنای سنگی در جبهه جنوب غربی قلعه پیداست. اما استاد شکاری معتقد است: "تاسیس آسیاب در این قسمت قلعه نه اصولی بود و نه لازم؛ زیرا انرژی حاصل برای گردش چنین آسیابی در آن مکان قابل تصور نیست. وضعیت آن به ما می گوید که این بنا جزئی از تاسیسات دفاعی و ارتباطی قلعه بوده و احتمالاً کنترل ورود و خروج قلعه از این مکان صورت می گرفته است."

این قلعه از نظر موقعیت و ساخت نسبت به قلعه های مشابه دارای اهمیت بیشتری است. بوینی یوغون محصول سختی طبیعت و سازندگی بشر است. دژي محكم،‌ تسخيرناپذير و غيرقابل نفوذ که در سال‌هاي متمادي از دسترس دشمنان دور و محفوظ مانده است. بويني يوغون فقط يك قلعه نيست، بلكه بخش مرتفعي از يك محوطه و يك شهر يا دهكده قديمي ‌است. وسعت بسيار زياد آن كه بالغ بر 300 هكتار است و چند لايه‌اي بودن قلعه نشان‌دهنده استمرار سكونت انسان از دوره اشكاني تا دوره صفوي بوده كه از مشخصات بارز اين قلعه به حساب مي‌آيد. موقعیت خاص طبیعی، وفور آب و غذای کافی در محل از دیگر ویژگی هایی است که طراحان و سازندگان دژ را در انتخاب این محل مصمم نموده است. البته هیچ دشمنی تاب مقاومت در برابر سرمای طاقت فرسای زمستان منطقه در محاصره های طولانی مدت را نداشته است و این امتیاز بزرگ را اقلیم منطقه بدان بخشیده است. از سوی دیگر این دژ در محلی واقع شده است که بر منطقه وسیع اطراف کاملاً مشرف می باشد و امکان حملات غافلگیرانه را منتفی می ساخت که خود یک امتیاز دفاعی خاص است.

مسلم است که این دژ چنین اسمی را در دوران بعد به خود پذیرا شده است که خود می تواند حاکی از حصانت تحسین برانگیز آن باشد. اين منطقه چند سالي است مورد توجه باستان‌شناسان قرار گرفته و هم‌اكنون به يكي از مهم‌ترين سايت‌هاي باستاني ايران تبديل شده است. قلعه بويني يوغون يكي از محوطه‌هاي تاريخي و باستاني نير در استان اردبيل است كه پس از اتمام مراحل كاوش، به سايت موزه تبديل مي‌شود. مرحله اول كاوش در اين منطقه انجام شده و قرار است پس از اتمام كل كاوش‌ها، اين محوطه به موزه‌اي روباز براي نمايش آثار تاريخي و باستاني تبديل شود.

منبع:

شکاری نیری،جواد. بررسی سیستماتیک شهرستان نیر.