شهر مشگين شهر ( پیش شماره : 045252 )

مشگین شهر یا خياو، گذرگاه و پناهگاهي براي سوداگران و درمانده‌ها بود. در سده‌هاي اوليه اسلامي مجاهدان و از جان گذشتگاني بودند كه در سبلان سنگر مي‌گرفتند. هر گوشه اين سامان، نشانه‌هايي از آن روزها را به يادگار دارد. حتي زمان‌هايي دورتر از آن روزگار، مدنيتي ناشناخته و بزرگ در اين حوالي بوده كه همچنان دست نخورده زير خاك مدفون است. « خياو» در حاشيه سرزميني افتاده است كه روزگاري به اسم « آران» مشهور بود.

اين منطقه، زباني ويژه داشت كه تا سده چهارم هجري با همه آشفتگي‌ها و آميختگي‌هايش پايدار بود. سكه‌هاي به دست آمده از منطقه، متعلق به چند دوره تاريخي با فاصله زماني كوتاه و دراز و بيشتر مربوط به زمان اتابكان آذربايجان است. نخستين سكه‌اي كه تازيان در «آران» زده‌اند، متعلق به سال 90 هجري است.

در اين منطقه ، گورستان‌ها و نشانه‌هايي از سال‌هاي اوليه اسلامي به جاي مانده است. از اين رو، خياو يا مشگين شهر نيز آبادي اسم و رسم‌داري بوده است، هر چند در بيشتر كتاب‌هاي جغرافيايي اسلامي، نامي از آن نيامده است. اما حمدالله مستوفي در سال 740 هجري خياو را قصبه‌اي خوانده است و حد و مرزش را نشان داده و حتي حقوق ديواني‌اش را ذكر كرده است: « خياو قصبه‌اي است در قيلي كوه سبلان افتاده است و چون سبلان در شمال اوست هوايش رو به گرمي مايل است. آبش از كوه جاري است. باغستان اندك دارد حاصلش غله بيشتر بوده، مردمش اكثراً موزه دوز و چوخاگر هستند حقوق ديواني‌اش دو هزار دينار است. »

با اين حساب، قدمت خياو را مي‌شود تا سده‌هاي اوليه اسلامي پيش برد. هر چند كه موقعيت جغرافيايي آن اين خيال را در ذهن به وجود مي‌آورد كه در سال‌هاي پيشتر نيز منطقه خالي از سكنه نبوده است. بيشتر آنچه از اين منطقه به دست آمده مربوط به دوره اسلامي است، ولي قبرهای زردشتيان كه در همه جاي آن پراكنده است، اين فكر را بيشتر تأييد مي‌كند.

خياو در دوره صفويه بيشتر رونق گرفت. به گونه‌اي كه ، يكي از اولاد شيخ صفي ـ شيخ حيدر ـ حاكم و والي منطقه مشگين و برزند مغان در يكي از دره‌ها به دست مردي به اسم شيروان شاه قره‌باغي كشته شد. وي نوه دختري شاه صفي و نوه پسري شيخ صفي بود. شاه اسماعيل فرزند اين مرد نيز در خياو به دنيا آمد.

سند با ارزشي كه از دوره عباس ميرزا باقي مانده، كتابي است به نام « تاريخ‌العجم و الاسلام» كه شيخ عبدالغفور ثامن نامي نوشته است در اين كتاب، نكته‌هاي مبهم مربوط به خياو و آبادي‌هاي اطراف آن روشن شده است. مدتي پس از حكومت عباس ميرزا در آذربايجان، خياو توجه ايلات شاهسون را كه در شرف قدرت گرفتن بودند جلب كرد. ييلاق‌هاي شاهسون‌ها در دامنه ساوالان رفته رفته گسترده‌تر شد و خياو را مثل حلقه در ميان گرفت. سپس كشتار و غارت آغاز شد.

مدت‌ها اين وضع اسفناك ادامه داشت تا سرانجام در زمان ناصرالدين شاه، حاكمي به نام حسنعلي‌خان جنرال وارد مشگين‌شهر شد و به شرارت‌ها پايان داد. بدين گونه، آرامش در خياو حكم‌فرما شد. با آغاز مبارزات مردم در راه كسب مشروطيت، روسيه تزاري هرج و مرج طايفه‌هاي شاهسون را به صلاح و صرفه خود نديد و به درخواست حكومت استبدادي وقت، در صدد سركوب طايفه‌هاي ياغي و عصيانگر شاهسون برآمد. چهار لشگر روسي از چهار طرف به سوي خياو حركت كردند. ژنرال « مدداوف» از اردبيل و « دالماچوف» از تبريز، طوايف شاهسون را محاصره و پس از زد و خوردهاي شديد، آن‌ها را وادار به تسليم كردند. سپس همه دارايي شاهسون‌ها تقسيم شد. اين سال را ايلات ، مبدأ و مأخذ تاريخي قرار مي‌دهند كه در ميان آواره‌ها و چادرنشين‌ها به « بولگي ايلي» يا سال تقسيم مشهور است.

از مبارزان معروف راه مشروطيت ايران در خياو، مي‌توان به ملا امام وردي روحاني برجسته و بارز اشاره كرد كه در اردبيل به دار آويخته شد. از وقايع مهم خياو مي‌توان پيروزي مشروطه خواهان، سركوبي اشرار در مدت 20 سال حكومت رضاخاني، اسكان عشاير در مشگين شهر و قحطي در سال 1294 و 1327 شمسي را نام برد. 

بنا به گفته کاربر خوب سایت آقای نصر آبادی:

وجود آبگرمهای متعدد و گردشگاههای طبیعی و تاریخی همه ساله گردشگرهای بسیار زیادی را به سوی مشکین شهر جذب می کند.

مشکین شهر از شمال شرق و شرق به جمهوري آذربايجان ، از شمال غرب به دشت مغان ، از جنوب شرق به شهرستان اردبيل ، از جنوب غرب به شهرستان سراب و از غرب به شهرستانهاي اهر و تبريز محدود است. اين شهرستان شامل 3 بخش مركزي ، مشكين شرقي و ارشق می باشد و وسعت آن 3615/8 کیلومتر مربع می باشد. طبق آمار 1375 جمعیت آن 164007 نفر بوده است.

محصولات كشاورزی : سيب- انگور - هلو –گیلاس- آلبالو – زردآلو - خربزه - گندم - جو

صنایع دستی: در شهرستان مشكين شهر هنرهاي دستي داراي قدمت و اصالت قابل توجهي بوده و نشان دهنده ذوق و سليقه سرانگشتان هنرمند مردمان اين منطقه است بيشتر صنايع دستي منطقه را بافته هاي داري تشکيل مي دهند که از مهمترين اين صنايع مي توان به قالي بافي، گليم بافي و جاجيم بافي اشاره نمود. علاوه بر اين بافته ها سفالگري نيز از صنايع دستي اين شهرستان محسوب مي شود.

وجه تسمیه :  نام قدیمیتر این شهر خیاو بوده است.، خياو يك اسم پهلوي پارتي است كه در لهجه محلي «خي او» «خييوو» تلفظ مي شود. «خي» به معني خيك ، مشك ، كيسه چرم و آوند پوستي براي حمل آب و « آو » هم به معني آب است. انتخاب اين اسم براي اين شهر بي مناسبت نيست ، زيرا وجود كوه سبلان در جنوب اين شهر به عنوان منبع سرشار آب موجب شده است تا در تمامي فصول سال ريزآبه هاي آن به سمت خياو جريان يافته و در شمال اين شهر به قره سو بريزد. از طرف ديگر با توجه به معني خيابان (خياوان) كه به معني راه ساخته شده در ميان دو صف درختان باغ و گذرگاههايي است كه ميان باغچه ها و درختچه ها به طول و عرض باغ در برابر يك ديگر ترتيب دهند. از آنجايي كه شهر خياو از زمانهاي سابق داراي درختان تنومند و باغ و باغات در كنار رودها و خيابانه و گذرگاهها بود نام خياو بي مشابهت با معني خياوان نيست.

گفتني است نام خياو در دوره هايي از تاريخ اسلام ميمند بوده است. در روزگار سلجوقیان و اتابکان آذربایجان آن را وراوی می‌نامیدند. در سال ۶۰۵/۱۲۰۹م که گرجستان این بخش از ایران را تصرف کرده‌ بود یکی از امیران گرجی به نام بیشکین، این شهر را به نام خود نام‌گذاری کرد. در حكومت ميرزا خان در سال 1316 هجري شمسي به فرمان وي نام باستاني و معني دار خياو به مشكين شهر تغيير داده شد مع الاسف به مرور زمان با برگزيدن اسم مشكين بر اين شهر ، تاريخ اين شهر را به سال 1316 ه ش يا حداكثر به دوره حكومت بيشكين گرجي مي رسانند در حالي كه قدمت اين شهر به دوره هاي ما قبل تاريخ و هزاره هاي اول قبل از ميلاد مسيح مي رسد

جاذبه های گردشگری شهر مشگين شهر

شهرهای دیگر