بنای معروف به معبد آناهیتا در مرکز شهر کنگاور بر سر راه همدان به کرمانشاه واقع شده است. این بنا بر روی تپه طبیعی با حداکثر ارتفاع 32 متر نسبت به سطح زمین های اطراف ساخته شده است.

نقشه بنای کنگاور چهار ضلعی و به ابعاد 209*224 متر مي باشد كه هر ضلع آن به شكل صفه اي به قطر 18 متر است. اين صفحه ها با لاشه سنگ و ملاط گچ ساخته شده اند كه نمای بيروني آنها به وسيله سنگ های بزرگ تراشبده شده ای به صورت خشكه چين پوشش داده شده و گاهی برای اتصال برخی از بلوك ها، از بست های آهنی و سربی استفاده كرده اند.

در قسمت جنوبی بنا، پلكان دو طرفه ای به درازای 154 متر وجود دارد كه هر دوتا پنج پله در يك بلوك سنگی ايجاد شده است. در وضع موجود تعداد سنگ پله ها در پلكان شرقی 26 پله و در پلكان غربی 21 پله می باشد ولی با توجه به ارتفاع ديوار كه 20/8 متر از آن باقی مانده به طور يقين تعداد پله ها بيشتر از اين بوده است.

در بخش شمال شرقی بنا نيز دو رديف موازی سنگ های تراشيده بكار رفته كه بر وجود ورودی به عرض 2 متر در اين بخش از بنا دلالت دارد. در مركز بنا، صفه ای با جهت شرقی، غربی ساخته شده كه 93 متر درازا و 30/9 متر پهنا و بين 3 تا 5 متر ارتفاع دارد. اين صفه با لاشه سنگ های بزرگ كه حداقل يكي از سطوح آن صاف بوده ساخته شده است و نمای آن با ملاط گچ پوشيده شده كه جز در برخی از سطوح پائين ديوار نشانی از آن نمانده است.

بر روی صفحه ای چهارگانه اين بنا به جز فاصله بين دو رشته پلكان جنوبی، يك رديف ستون قرار گرفته است. اين ستون ها كوتاه و قطورند. بلندی هر ستون كه شامل پايه، ساقه و سرستون مي باشند 54/3 متر و قطر هر يك از ساقه ستون ها كه استوانه ای شكل مي باشند 144 سانتي متر است.

در مورد كاركرد اين بنا در ميان محققين اختلاف نظرهايي وجود دارد. بطوريكه عده اي از نويسندگان اين بنا را معبدي برای الهه آناهيتا دانسته اند. آناهيتا ايزد بانوی آب های روان، زيبايی، فراوانی و بركت در دوران پيش از اسلام بوده است. ولی برخي ديگر از محققين به تبعيت از نوشته هاي مورخين ايراني و عرب سده سوم هجری به بعد كاركرد اين بنا را كاخی ناتمام براي خسروپرويز معرفی كرده اند.

از نظر زمان ساخت نيز عده ای اين بنا را به اواخر سده سوم و آغاز سده دوم پیش از ميلاد نسبت داده اند، عده ديگر آن را به سده يكم پيش از ميلاد و برخی آنرا به سه دوره هخامنشی، اشكانی و ساسانی نسبت مي دهد ولي مسعود آذرنوش كاوشگر ديگر بنا آنرا كاخ ناتمامی از خسروپرويز در اواخر دوره ساسانی مي داند.